Trong hành trình vận hành doanh nghiệp, tối ưu hóa chi phí luôn là bài toán sống còn của các CEO. Tuy nhiên, ranh giới giữa việc “tối ưu thuế” hợp pháp và hành vi trốn thuế là cực kỳ mong manh.
Thực tế, nhiều chủ doanh nghiệp vì thiếu kiến thức pháp lý hoặc quá tin tưởng vào bộ phận kế toán mà vô tình vướng vào vòng lao lý. Với kinh nghiệm tư vấn pháp luật kinh doanh lâu năm, Công ty Luật TNHH HDS (HDS) thấu hiểu những lo ngại này.
Bài viết dưới đây sẽ phân tích sâu về tội trốn thuế theo Bộ luật Hình sự 2015, giúp quý chủ doanh nghiệp nhận diện rủi ro và bảo vệ sự nghiệp của mình.
Nhận diện hành vi trốn thuế: Đừng để “sai một ly, đi một dặm”
Theo Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), trốn thuế được hiểu là các hành vi gian dối nhằm mục đích không nộp thuế hoặc nộp ít hơn số thuế thực tế phải nộp. Tại HDS, chúng tôi thường xuyên tiếp nhận các trường hợp chủ doanh nghiệp bị cơ quan chức năng “sờ gáy” vì những sai phạm phổ biến sau:
Sử dụng hóa đơn “ma” – Cái bẫy chết người
Đây là hành vi trốn thuế phổ biến nhất. Việc mua hóa đơn khống từ các công ty không có hoạt động thực tế để hợp thức hóa chi phí đầu vào, từ đó giảm thuế Thu nhập doanh nghiệp (TNDN) và khấu trừ thuế GTGT. Nhiều chủ doanh nghiệp chủ quan cho rằng “mua hóa đơn có hồ sơ đầy đủ là an toàn”, nhưng thực tế, cơ quan thuế hiện nay có hệ thống truy quét hóa đơn điện tử cực kỳ tinh vi.
Hệ thống “hai sổ kế toán”
Nhiều doanh nghiệp duy trì một sổ ghi chép nội bộ (số thật) và một sổ báo cáo thuế (số thấp hơn) nhằm trốn thuế. Hành vi này không chỉ vi phạm luật kế toán mà còn là bằng chứng đanh thép nhất để khởi tố tội trốn thuế khi có thanh tra đột xuất.
Khai sai bản chất giao dịch
Việc cố tình ký kết các hợp đồng giả cách, kê khai giá trị chuyển nhượng tài sản, bất động sản thấp hơn giá thực tế cũng là hình thức trốn thuế đang bị siết chặt trong những năm gần đây.
Không nộp hồ sơ khai thuế hoặc chậm nộp quá hạn
Nếu doanh nghiệp phát sinh doanh thu nhưng không nộp hồ sơ khai thuế hoặc nộp sau 90 ngày kể từ ngày hết thời hạn, hành vi này có thể bị khép vào tội trốn thuế nếu số tiền đạt ngưỡng quy định.
Khung hình phạt tội trốn thuế: Từ phạt tiền tỷ đến án tù 7 năm
Một trong những điểm quan trọng nhất mà HDS muốn lưu ý các chủ doanh nghiệp là: Bộ luật Hình sự 2015 đã bổ sung trách nhiệm hình sự đối với Pháp nhân thương mại. Nghĩa là không chỉ cá nhân (CEO, Kế toán trưởng) đi tù, mà chính Công ty cũng có thể bị “khai tử”.
Đối với cá nhân chủ doanh nghiệp
Mức xử phạt tội trốn thuế đối với cá nhân được chia thành các khung dựa trên số tiền vi phạm:
- Khung 1: Trốn thuế từ 100 triệu đến dưới 300 triệu đồng (hoặc dưới 100 triệu nhưng đã bị phạt hành chính): Phạt tiền lên đến 500 triệu đồng hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm.
- Khung 2: Trốn thuế từ 300 triệu đến dưới 1 tỷ đồng: Phạt tiền đến 1,5 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 03 năm.
- Khung 3: Trốn thuế từ 1 tỷ đồng trở lên: Phạt tiền lên đến 4,5 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 02 năm đến 07 năm.
Đối với Pháp nhân thương mại (Doanh nghiệp)
Đây là rủi ro cực lớn mà các CEO thường bỏ qua. Khi công ty bị kết tội trốn thuế:
- Phạt tiền từ 300 triệu đến 10 tỷ đồng tùy mức độ.
- Có thể bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn (xóa sổ doanh nghiệp).
- Bị cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định hoặc cấm huy động vốn từ 01 đến 03 năm.
Việc bị khởi tố tội trốn thuế không chỉ gây thiệt hại về tài chính mà còn phá hủy hoàn toàn uy tín của doanh nghiệp trên thương trường, khiến các đối tác và ngân hàng quay lưng
Giải pháp phòng ngừa và bảo vệ doanh nghiệp cùng Luật HDS
Hiểu rõ luật pháp là cách tốt nhất để tránh khỏi rủi ro trốn thuế. Với tư cách là người đồng hành pháp lý, Công ty Luật TNHH HDS đề xuất các chủ doanh nghiệp thực hiện ngay các bước sau:
Kiểm soát “sức khỏe” hồ sơ thuế định kỳ
Chủ doanh nghiệp không nên phó mặc hoàn toàn cho bộ phận kế toán. Bạn cần thực hiện rà soát pháp lý (Legal Audit) định kỳ. HDS cung cấp dịch vụ kiểm soát rủi ro thuế, giúp phát hiện sớm các hóa đơn bất hợp pháp hoặc các sai sót trong kê khai trước khi cơ quan thuế vào cuộc.
Xây dựng quy trình thẩm định nhà cung cấp
Để tránh vô tình tham gia vào đường dây trốn thuế qua hóa đơn, doanh nghiệp cần có quy trình kiểm tra mã số thuế đối tác, tình trạng hoạt động của người bán trước khi ký kết hợp đồng.
Phân biệt rõ “Tối ưu thuế” và “Trốn thuế”
Tối ưu thuế là việc áp dụng đúng các chính sách ưu đãi, miễn giảm của Nhà nước. Tại HDS, các luật sư kinh tế sẽ tư vấn cho doanh nghiệp cách cấu trúc chi phí và doanh thu sao cho có lợi nhất về thuế nhưng vẫn đảm bảo thượng tôn pháp luật.
Xử lý khủng hoảng khi bị thanh tra
Trong trường hợp bị cơ quan chức năng nghi ngờ có dấu hiệu trốn thuế, chủ doanh nghiệp cần sự hỗ trợ của các luật sư có kinh nghiệm tham gia ngay từ đầu để giải trình, chứng minh tính khách quan của giao dịch và giảm thiểu tối đa trách nhiệm hình sự.
