Trong môi trường kinh doanh khốc liệt, việc tìm kiếm lợi thế cạnh tranh là điều tất yếu. Tuy nhiên, nhiều chủ doanh nghiệp vì muốn đảm bảo lợi nhuận hoặc “giữ sân” đã lựa chọn các thỏa thuận ngầm với đối thủ cạnh tranh. Những cái bắt tay dưới gầm bàn như ấn định giá, phân chia thị trường hay thông đồng đấu thầu không chỉ vi phạm đạo đức kinh doanh mà còn là hành vi dẫn đến trách nhiệm hình sự nghiêm trọng.
Tại Công ty Luật TNHH HDS (HDS), chúng tôi luôn cảnh báo khách hàng rằng: Những thỏa thuận tưởng chừng như là chiến lược kinh doanh khôn ngoan lại có thể là bằng chứng đanh thép để khởi tố tội vi phạm quy định về cạnh tranh theo Điều 217 Bộ luật Hình sự 2015.
Nhận diện hành vi vi phạm quy định về cạnh tranh trong doanh nghiệp
Vi phạm quy định về cạnh tranh không chỉ đơn thuần là các tranh chấp dân sự. Khi các hành vi này gây thiệt hại lớn cho nền kinh tế hoặc thu lợi bất chính cao, chúng sẽ bị xử lý hình sự. Theo quy định pháp luật, có ba nhóm hành vi phổ biến mà chủ doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý:
Thỏa thuận ấn định giá hàng hóa và dịch vụ
Đây là hành vi các doanh nghiệp đối thủ cùng nhau thống nhất một mức giá chung (giá sàn hoặc giá trần) để loại bỏ sự cạnh tranh về giá trên thị trường. Việc này tước đi quyền lựa chọn của người tiêu dùng và làm méo mó thị trường. Ngay cả khi thỏa thuận này chưa được thực hiện trên thực tế nhưng đã có sự thống nhất giữa các bên, rủi ro pháp lý đã bắt đầu hiện hữu.
Thỏa thuận phân chia thị trường và nguồn cung
Nhiều doanh nghiệp bắt tay nhau để phân chia khu vực địa lý bán hàng, phân chia khách hàng hoặc phân chia nguồn cung cấp nguyên liệu. Hành vi này nhằm mục đích tạo ra vị thế độc quyền cục bộ, ngăn cản các đối thủ khác gia nhập thị trường. Đây là một trong những dạng vi phạm quy định về cạnh tranh bị cơ quan quản lý giám sát chặt chẽ nhất.
Thông đồng trong đấu thầu (Thông thầu)
Đây là hành vi phổ biến và nguy hiểm nhất trong mảng đầu tư công và dự án. Các doanh nghiệp thỏa thuận trước để một bên trúng thầu, các bên còn lại làm “quân xanh” hoặc cùng nhau đẩy giá thầu lên cao. Hành vi thông thầu thường đi kèm với các tội danh về đưa hối lộ hoặc vi phạm quy định về đấu thầu, tạo thành một chuỗi sai phạm hình sự phức tạp.
Khung hình phạt và hệ lụy đối với chủ doanh nghiệp và pháp nhân
Điều 217 Bộ luật Hình sự 2015 quy định rất rõ về các ngưỡng truy cứu trách nhiệm hình sự dựa trên số tiền thu lợi bất chính hoặc mức độ thiệt hại gây ra cho người khác.
Đối với cá nhân vi phạm
Khi một cá nhân (thường là chủ doanh nghiệp hoặc người quản lý trực tiếp) thực hiện các hành vi thỏa thuận hạn chế cạnh tranh, mức phạt được quy định như sau:
- Khung 1: Thu lợi bất chính từ 500 triệu đến dưới 3 tỷ đồng hoặc gây thiệt hại cho người khác từ 1 tỷ đến dưới 5 tỷ đồng sẽ bị phạt tiền từ 200 triệu đến 1 tỷ đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.
- Khung 2: Nếu thu lợi bất chính trên 3 tỷ đồng hoặc gây thiệt hại cho người khác trên 5 tỷ đồng, mức phạt tiền tăng lên từ 1 tỷ đến 3 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.
- Hình phạt bổ sung: Cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 đến 05 năm.
Đối với Pháp nhân thương mại (Doanh nghiệp)
Sự nghiêm khắc của pháp luật còn thể hiện ở việc trừng phạt chính công ty thực hiện hành vi vi phạm quy định về cạnh tranh:
- Mức phạt tiền: Dao động từ 1 tỷ đến 5 tỷ đồng tùy theo mức độ thu lợi bất chính hoặc gây thiệt hại.
- Đình chỉ hoạt động: Doanh nghiệp có thể bị đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 06 tháng đến 02 năm. Nếu vi phạm gây ra hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, doanh nghiệp có thể bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn.
- Hình phạt bổ sung: Cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định hoặc cấm huy động vốn từ 01 năm đến 03 năm.
Việc bị kết tội vi phạm quy định về cạnh tranh sẽ khiến doanh nghiệp mất đi tư cách tham gia các dự án đấu thầu trong tương lai, đồng thời bị cộng đồng kinh doanh tẩy chay, gây thiệt hại không thể đong đếm về giá trị thương hiệu.
Giải pháp xây dựng môi trường kinh doanh an toàn cùng Luật HDS
Để không vô tình vướng vào các thỏa thuận bị cấm, chủ doanh nghiệp cần có một cái nhìn thấu đáo về luật cạnh tranh và thiết lập các cơ chế phòng vệ tự thân. Công ty Luật TNHH HDS đồng hành cùng quý vị thông qua các giải pháp cụ thể:
Rà soát các thỏa thuận và hợp đồng hợp tác
Mọi biên bản ghi nhớ (MOU) hay hợp đồng hợp tác với đối thủ cạnh tranh cần được luật sư thẩm định kỹ lưỡng. HDS sẽ giúp quý doanh nghiệp nhận diện các điều khoản có nguy cơ bị coi là thỏa thuận hạn chế cạnh tranh để điều chỉnh kịp thời, đảm bảo sự hợp tác nằm trong khuôn khổ cho phép.
Xây dựng chương trình tuân thủ luật cạnh tranh nội bộ
Chúng tôi hỗ trợ doanh nghiệp thiết lập quy tắc ứng xử cho bộ phận kinh doanh, bộ phận đấu thầu. Nhân viên cần được đào tạo để hiểu rằng: Việc trao đổi thông tin nhạy cảm về giá hoặc chiến lược thầu với đối thủ là hành vi cực kỳ nguy hiểm có thể đẩy cả doanh nghiệp vào vòng lao lý.
Tư vấn xử lý các tình huống điều tra cạnh tranh
Trong trường hợp doanh nghiệp bị điều tra bởi Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia hoặc các cơ quan tố tụng, HDS sẽ tham gia với tư cách là người bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Chúng tôi sẽ hỗ trợ thu thập chứng cứ, giải trình về tính hợp lý của các quyết định kinh doanh nhằm giảm thiểu tối đa trách nhiệm hình sự cho cá nhân và pháp nhân.
Chính sách khoan hồng (Leniency)
Luật Cạnh tranh và Bộ luật Hình sự có những quy định về việc miễn hoặc giảm nhẹ trách nhiệm cho doanh nghiệp tự nguyện khai báo hành vi vi phạm trước khi bị phát hiện. HDS sẽ tư vấn cho quý vị lộ trình thực hiện chính sách khoan hồng một cách an toàn và có lợi nhất nếu chẳng may doanh nghiệp đã trót tham gia vào các thỏa thuận không đúng quy định.
Kết luận: Cạnh tranh lành mạnh là con đường duy nhất để trường tồn
Trong kỷ nguyên của sự minh bạch, những thỏa thuận ngầm không còn là “lá bùa hộ mệnh” cho lợi nhuận, mà ngược lại, chúng là mồi lửa có thể thiêu rụi toàn bộ sự nghiệp của chủ doanh nghiệp. Việc tuân thủ nghiêm túc các quy định về cạnh tranh không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được án hình sự mà còn tạo ra nội lực mạnh mẽ để phát triển bền vững.
Hãy để Công ty Luật TNHH HDS trở thành người gác cổng pháp lý tin cậy cho doanh nghiệp của bạn. Chúng tôi cam kết mang lại những tư vấn sắc bén và thực tế nhất để quý vị vững tâm chinh phục thị trường.
